భారతదేశంలో ఎంతో కీలకమైన జనగణన ప్రక్రియలో తొలి దశ రేపటి నుంచి (ఏప్రిల్ 1, 2026) ప్రారంభం కానుంది. దాదాపు పదేళ్లకు ఒకసారి నిర్వహించే ఈ భారీ సర్వే ఈసారి ఆధునిక సాంకేతికతతో జరుగుతుండటం ప్రత్యేకత. కోవిడ్ కారణంగా ఆలస్యమైన ఈ జనగణన ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా ప్రారంభమవుతోంది.
ఈ తొలి దశలో హౌస్ లిస్టింగ్ మరియు హౌసింగ్ సెన్సస్ నిర్వహించబడుతుంది. ప్రతి ఇంటి నిర్మాణం, నివాస పరిస్థితులు, సౌకర్యాలు వంటి వివరాలను సేకరించనున్నారు. అలాగే ప్రజలకు తొలిసారిగా సెల్ఫ్-ఎన్యూమరేషన్ (స్వయంగా వివరాలు నమోదు) చేసే అవకాశం కూడా ప్రభుత్వం కల్పించింది.
ఈ ప్రక్రియలో భాగంగా దేశవ్యాప్తంగా లక్షలాది సిబ్బంది పాల్గొననున్నారు. ఈసారి జనగణన పూర్తిగా డిజిటల్ విధానంలో జరుగుతుండటంతో మొబైల్ యాప్ల ద్వారా డేటా సేకరణ జరగనుంది. దీంతో ఫలితాలు వేగంగా అందుబాటులోకి వచ్చే అవకాశం ఉంది.
ప్రభుత్వం తెలిపిన ప్రకారం, ఈ తొలి దశలో సుమారు 30కి పైగా ప్రశ్నలు అడిగి కుటుంబాల ప్రాథమిక వివరాలు నమోదు చేస్తారు. తరువాత రెండో దశలో జనాభా, సామాజిక, ఆర్థిక వివరాలు సేకరించబడతాయి.
ఇది భారతదేశంలోని 16వ జనగణన కాగా, స్వాతంత్ర్యం తర్వాత ఎనిమిదవది. ఈ భారీ కార్యక్రమం దేశ అభివృద్ధి ప్రణాళికలు, సంక్షేమ పథకాల రూపకల్పనలో కీలక పాత్ర పోషించనుంది.