సత్య వెలుగు న్యూస్ – సూళ్లూరుపేట:
భారత ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థకు అసలైన బలం స్థానిక ప్రభుత్వ సంస్థలే. ప్రజలకు పాలనను చేరువ చేయడం, గ్రామీణ మరియు పట్టణ ప్రాంతాల సమస్యలను స్థానికంగానే పరిష్కరించడం, అభివృద్ధి కార్యక్రమాల్లో ప్రజలను భాగస్వాములను చేయడం ఈ సంస్థల ప్రధాన లక్ష్యం. ప్రజాస్వామ్యం కేవలం పార్లమెంట్, అసెంబ్లీలకే పరిమితం కాకుండా గ్రామస్థాయి వరకు విస్తరించినప్పుడే నిజమైన ప్రజాస్వామ్యానికి అర్థం ఉంటుంది.
73వ, 74వ రాజ్యాంగ సవరణలతో చారిత్రాత్మక మార్పు
భారతదేశంలో స్థానిక స్వపరిపాలన వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలనే ఉద్దేశంతో 1992లో అప్పటి ప్రధానమంత్రి పి.వి. నరసింహారావు నాయకత్వంలోని కేంద్ర ప్రభుత్వం 73వ, 74వ రాజ్యాంగ సవరణలను తీసుకువచ్చింది. 73వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలకు, 74వ సవరణ ద్వారా పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు రాజ్యాంగబద్ధమైన గుర్తింపు లభించింది.
73వ రాజ్యాంగ సవరణ 1993 ఏప్రిల్ 24న, 74వ రాజ్యాంగ సవరణ 1993 జూన్ 1న అమల్లోకి వచ్చాయి. ఈ సవరణలు స్థానిక ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థకు కొత్త దిశానిర్దేశం చేశాయి.
గ్రామీణ పరిపాలనలో మూడు అంచెల వ్యవస్థ
గ్రామీణ స్థానిక పరిపాలనలో జిల్లా పరిషత్, మండల పరిషత్, గ్రామ పంచాయతీ అనే మూడు అంచెల వ్యవస్థ కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.
జిల్లా పరిషత్: జిల్లా స్థాయిలో గ్రామీణ అభివృద్ధి కార్యక్రమాల సమన్వయం, పర్యవేక్షణలో జిల్లా పరిషత్ ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది. ZPTC సభ్యులు ప్రజల ద్వారా ఎన్నికవుతారు. ఎన్నికైన సభ్యుల్లో ఒకరిని జిల్లా పరిషత్ చైర్మన్‌గా ఎన్నుకుంటారు. విద్య, వైద్యం, వ్యవసాయం, గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది.
మండల పరిషత్: మండల స్థాయిలో అభివృద్ధి కార్యక్రమాల అమలుకు మండల పరిషత్ కీలక వేదికగా ఉంటుంది. MPTC సభ్యులు ప్రజల ద్వారా ఎన్నికవుతారు. వారిలో ఒకరిని మండల పరిషత్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నుకుంటారు. మండల పరిధిలోని గ్రామాల అవసరాలు, అభివృద్ధి పనులు, ప్రభుత్వ పథకాల అమలులో ఈ సంస్థ ముఖ్యమైన బాధ్యతలు నిర్వహిస్తుంది.
గ్రామ పంచాయతీ: గ్రామీణ ప్రజాస్వామ్యానికి అసలైన పునాది గ్రామ పంచాయతీ. సర్పంచ్, వార్డు సభ్యులు ప్రజల ద్వారా ఎన్నికవుతారు. తాగునీరు, పారిశుద్ధ్యం, వీధి దీపాలు, అంతర్గత రహదారులు, డ్రైనేజీ వంటి స్థానిక సమస్యల పరిష్కారంలో గ్రామ పంచాయతీ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
గ్రామసభే ప్రజాస్వామ్యానికి ప్రాణం
గ్రామంలోని ఓటర్లందరికీ గ్రామ పరిపాలనలో భాగస్వామ్యం కల్పించే వేదిక గ్రామసభ. గ్రామ అభివృద్ధి ప్రణాళికలు, సంక్షేమ పథకాల అమలు, ప్రభుత్వ నిధుల వినియోగం, అర్హులైన లబ్ధిదారుల ఎంపిక వంటి అంశాలపై గ్రామసభలో చర్చించవచ్చు.
గ్రామసభ సమావేశాలు కేవలం నామమాత్రపు కార్యక్రమాలుగా మిగిలిపోకూడదు. ప్రజలు తమ సమస్యలను అధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్లాలి. చేపట్టిన అభివృద్ధి పనుల నాణ్యతను ప్రశ్నించాలి. నిధుల వినియోగంపై వివరాలు అడగాలి. అప్పుడే గ్రామస్థాయిలో పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం పెరుగుతాయి.
పట్టణ స్థానిక సంస్థల పాత్ర కూడా కీలకమే
పట్టణ ప్రాంతాల్లో మున్సిపాలిటీలు, నగర పంచాయతీలు, మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లు స్థానిక పరిపాలనను నిర్వహిస్తున్నాయి. పట్టణ ప్రజలకు తాగునీరు, పారిశుద్ధ్యం, రహదారులు, వీధి దీపాలు, డ్రైనేజీ, పట్టణ ప్రణాళిక, ప్రజారోగ్యం వంటి మౌలిక సదుపాయాలు కల్పించడం వీటి ప్రధాన బాధ్యత.
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థ ఎంత ముఖ్యమో, పట్టణ ప్రాంతాల్లో మున్సిపల్ వ్యవస్థ కూడా అంతే ముఖ్యమైనది.
అధికారాలు, నిధులు లేకుంటే అభివృద్ధి ఎలా?
స్థానిక సంస్థలకు ఎన్నికలు నిర్వహించడం మాత్రమే ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయదు. ఎన్నికైన ప్రజాప్రతినిధులకు తగిన అధికారాలు, విధులు, ఆర్థిక వనరులు కల్పించాలి. ప్రభుత్వ నిధుల విడుదలలో జాప్యం లేకుండా చూడాలి. స్థానిక అవసరాలకు అనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకునే స్వేచ్ఛ ఉండాలి.
అధికారాలు ఒకేచోట కేంద్రీకృతమైతే స్థానిక సమస్యలకు పరిష్కారం ఆలస్యమవుతుంది. అందుకే అధికార వికేంద్రీకరణ ప్రజాస్వామ్యానికి అత్యంత అవసరం.
గ్రామ స్వరాజ్యమే ప్రజాస్వామ్యానికి నిజమైన లక్ష్యం
మహాత్మా గాంధీ కలలుగన్న గ్రామ స్వరాజ్యం సాకారం కావాలంటే స్థానిక ప్రభుత్వ సంస్థలు స్వతంత్రంగా, సమర్థవంతంగా పనిచేయాలి. ప్రజలు కూడా తమ బాధ్యతను గుర్తించి గ్రామసభల్లో పాల్గొనాలి. ఎన్నికైన ప్రజాప్రతినిధులను ప్రశ్నించాలి. అభివృద్ధి పనులపై నిరంతరం పర్యవేక్షణ చేయాలి.
ప్రజల భాగస్వామ్యం, అధికార వికేంద్రీకరణ, పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం అనే నాలుగు సూత్రాలు స్థానిక పరిపాలనకు పునాదులుగా నిలవాలి.
ముగింపుగా చెప్పాలంటే… ప్రజాస్వామ్యానికి అసలైన బలం ప్రజల చేతుల్లోనే ఉండాలి. గ్రామాలు అభివృద్ధి చెందితేనే దేశం అభివృద్ధి చెందుతుంది. స్థానిక ప్రభుత్వ సంస్థలు బలోపేతం అయినప్పుడే ప్రజాస్వామ్యం క్షేత్రస్థాయిలో వికసిస్తుంది. ప్రజలే పాలనలో భాగస్వాములైనప్పుడే నిజమైన గ్రామ స్వరాజ్యం సాధ్యమవుతుంది.
